به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «جریان البرز»، سردار سرتیپ دوم پاسدار عبدالرحمن کشوری، جانشین رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور، در مراسم بزرگداشت هفته پدافند غیرعامل در دانشگاه خوارزمی، با تاکید بر ضرورت بهره‌گیری از درس‌آموخته‌های جنگ‌های اخیر، اظهار کرد: تجربه نشان داده است هر جا اصول پدافند غیرعامل رعایت شده، آسیب‌پذیری کاهش یافته و هر جا آمادگی‌های لازم وجود نداشته، احتمال وارد آمدن خسارت افزایش یافته است.
وی با تأکید بر اهمیت پیش‌بینی تهدیدها، طراحی مسیرهای جایگزین، پراکنده‌سازی زیرساخت‌ها و پیش‌بینی سازوکارهای استمرار فعالیت، افزود: یکی از مهمترین دستاوردهای اقدامات پدافند غیرعامل، حفظ تداوم خدمات ضروری کشور در شرایط بحران است؛ به‌گونه‌ای که حتی در صورت آسیب دیدن بخشی از زیرساخت‌ها، ارائه خدمات حیاتی به مردم متوقف نشود.
کشوری با اشاره به تجربه‌های به‌دست‌آمده در حوزه‌هایی مانند آب، برق، گاز، سوخت و تأمین کالاهای اساسی، تصریح کرد: کاهش تمرکز زیرساخت‌ها، ایجاد ظرفیت‌های جایگزین و توزیع مناسب امکانات، نقش مهمی در افزایش تاب‌آوری کشور دارد. پیش‌بینی تمهیدات جایگزین برای نانوایی‌ها و سایر مراکز خدمات‌رسان نیز نمونه‌ای از اقداماتی است که می‌تواند در شرایط اختلال، استمرار خدمت‌رسانی به مردم را تضمین کند.
تداوم خدمات حیاتی؛ معیار اصلی تاب‌آوری زیرساخت‌ها
وی با اشاره به تجربه حملات سایبری به برخی سامانه‌های خدماتی، از جمله سامانه‌های مرتبط با سوخت و خدمات بانکی، اظهار داشت: آمادگی قبلی، طراحی سناریوهای جایگزین و اجرای رزمایش‌های تخصصی، امکان بازگشت سریع‌تر خدمات به وضعیت عملیاتی را فراهم می‌کند.
جانشین رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور تأکید کرد: تاب‌آوری صرفاً به معنای جلوگیری از وقوع آسیب نیست، بلکه توانایی حفظ یا بازیابی کارکردهای ضروری در شرایط اختلال را نیز شامل می‌شود. بر همین اساس، دستگاه‌ها باید از پیش برای شرایط اضطراری برنامه‌ریزی کرده و با تمرین مستمر، آمادگی خود را برای اجرای برنامه‌های جایگزین افزایش دهند.
وی همچنین هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، امدادی، درمانی و امنیتی را از الزامات مدیریت مؤثر بحران برشمرد و خاطرنشان کرد: هیچ دستگاهی به‌تنهایی قادر به مدیریت همه ابعاد یک بحران نیست و همکاری سازمان‌یافته میان مجموعه‌های مسئول، نقشی تعیین‌کننده در کاهش خسارت‌ها و استمرار خدمات دارد.
دانشگاه‌ها در کانون تهدیدات نوین و جنگ ترکیبی
کشوری با اشاره به هدف قرار گرفتن برخی مراکز علمی، پژوهشی، آزمایشگاهی و دانشمندان کشور در جریان جنگ‌های اخیر، بر اهمیت راهبردی دانشگاه‌ها در معادلات امنیتی و فناورانه تأکید کرد.
وی گفت: تجربه‌های اخیر نشان می‌دهد که دانشگاه‌ها و مراکز علمی، به دلیل نقش آن‌ها در تولید دانش، تربیت نیروی انسانی متخصص و توسعه فناوری، از جمله زیرساخت‌های مهم کشور هستند و باید حفاظت از آن‌ها در برنامه‌های پدافند غیرعامل جایگاه ویژه‌ای داشته باشد.
وی با بیان اینکه تهدیدات نوین به حوزه نظامی محدود نیست و ابعاد سایبری، فناورانه، شناختی و اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد، افزود: در جنگ ترکیبی، ابزارها و شیوه‌های مختلف برای آسیب زدن به زیرساخت‌ها، تضعیف ظرفیت‌های علمی و تأثیرگذاری بر جامعه به کار گرفته می‌شوند. ازاین‌رو، دانشگاه‌ها باید با شناخت دقیق این تهدیدها، نقش فعال‌تری در افزایش آمادگی کشور ایفا کنند.
جانشین رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور با اشاره به ضرورت ثبت و تحلیل تجربه‌های به‌دست‌آمده در جنگ‌های اخیر، از دانشگاه خوارزمی خواست اقدامات و تجربیات خود را در قالب مجموعه‌ای از درس‌آموخته‌های علمی و اجرایی مستندسازی کند تا زمینه بهره‌برداری از این تجربیات در برنامه‌ریزی‌های آینده و انتقال دانش به نسل‌های بعدی فراهم شود.
بازتعریف مأموریت دانشگاه؛ از تولید علم تا مدیریت بحران
وی با تأکید بر ضرورت بازنگری در مأموریت‌های دانشگاه‌ها در شرایط جدید، اظهار داشت: دانشگاه نباید صرفاً به‌عنوان مرکز آموزش و تولید علم شناخته شود؛ بلکه باید در شناسایی آسیب‌پذیری‌ها، ارائه راهکارهای علمی برای رفع آن‌ها، پشتیبانی از مدیریت بحران و ارتقای امنیت زیرساخت‌های کشور نیز نقش‌آفرین باشد.
کشوری، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی را از کانون‌های اصلی تولید دانش و تقویت پدافند شناختی دانست و افزود: دانشگاه‌ها علاوه بر مسئولیت‌های علمی و آموزشی خود، می‌توانند در ارتقای قدرت تحلیل جامعه، افزایش آگاهی عمومی و تقویت توانایی مواجهه با تهدیدات شناختی نیز نقش مؤثری ایفا کنند.
وی همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت استادان، پژوهشگران و دانشجویان در فرایند مدیریت بحران تأکید کرد و گفت: شناسایی ضعف‌های فنی، تحلیل آسیب‌پذیری سامانه‌ها، طراحی راهکارهای اصلاحی و ارائه راه‌حل‌های مبتنی بر دانش، از جمله زمینه‌هایی است که دانشگاه‌ها می‌توانند در آن‌ها به دستگاه‌های اجرایی کشور کمک کنند.
حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و توسعه امنیت سایبری
جانشین رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور با اشاره به گسترش فناوری‌های هوشمند و وابستگی روزافزون زیرساخت‌های حیاتی به سامانه‌های دیجیتال، امنیت سایبری را یکی از حوزه‌های مهم و نیازمند توسعه تخصصی دانست.
وی با بیان اینکه زیرساخت‌هایی مانند شبکه‌های آب، برق، گاز، صنایع و سامانه‌های کنترل صنعتی در معرض تهدیدات پیچیده‌تری قرار گرفته‌اند، خاطرنشان کرد: توسعه فناوری‌های هوشمند بدون توجه کافی به امنیت و کاهش آسیب‌پذیری، می‌تواند مخاطرات جدیدی ایجاد کند. ازاین‌رو، کشور به نیروی انسانی متخصصی نیاز دارد که علاوه بر دانش عمومی فناوری اطلاعات، در زمینه شناسایی تهدیدات سایبری و حفاظت از سامانه‌های حیاتی نیز مهارت داشته باشد.
کشوری بر ضرورت تقویت پژوهش‌های تخصصی در حوزه امنیت سایبری، حفاظت از داده‌ها و مقاوم‌سازی زیرساخت‌های دیجیتال تأکید کرد و افزود: دانشگاه‌ها باید با شناسایی نیازهای واقعی کشور، توسعه رشته‌ها و دوره‌های تخصصی و تربیت نیروهای توانمند، به کاهش کمبود نیروی انسانی متخصص در این حوزه کمک کنند.
وی همچنین صیانت از داده‌های علمی، حفاظت از آزمایشگاه‌های تخصصی و مقاوم‌سازی مراکز پژوهشی را از الزامات پدافند غیرعامل در دانشگاه‌ها برشمرد و بر ضرورت توجه به امنیت اطلاعات، حفاظت از دارایی‌های علمی و پیش‌بینی تدابیر لازم برای صیانت از سرمایه‌های انسانی و نخبگان تأکید کرد.
کشوری در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به پیشنهاد دانشگاه خوارزمی برای راه‌اندازی دانشکده حفاظت از زیرساخت‌ها، این اقدام را زمینه‌ای مناسب برای توسعه آموزش و پژوهش‌های تخصصی در حوزه پدافند غیرعامل دانست.
وی با تأکید بر نیاز کشور به متخصصان حوزه‌های حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و امنیت سایبری اظهار داشت: توسعه آموزش‌های دانشگاهی و تحصیلات تکمیلی در این زمینه می‌تواند به تربیت نیروی انسانی موردنیاز دستگاه‌های اجرایی کمک کند. به گفته وی، در کنار برنامه‌ریزی برای ایجاد ساختارهای آموزشی جدید، امکان بهره‌گیری از ظرفیت رشته‌ها و دوره‌های تخصصی موجود نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی همچنین بر ضرورت رصد و مطالعه تهدیدات نوظهور تأکید کرد و افزود: دانشگاه‌ها باید ظرفیت‌های علمی خود را برای شناسایی روندهای جدید تهدید، تحلیل پیامدهای آن‌ها، انجام مطالعات تخصصی و ارائه راهکارهای عملیاتی به کار گیرند. ایجاد هسته‌های پژوهشی، توسعه گروه‌های تخصصی و تعریف زمینه‌های مطالعاتی جدید می‌تواند به تقویت این ظرفیت کمک کند.
کاهش وابستگی فناورانه با اتکا به توان دانشگاه‌ها
جانشین رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور در ادامه، توسعه فناوری بومی و کاهش وابستگی به نرم‌افزارها و تجهیزات خارجی را از دیگر زمینه‌های مهم همکاری دانشگاه‌ها با بخش‌های صنعتی و اجرایی دانست.
وی با اشاره به اهمیت فناوری‌های مورد استفاده در صنایع و زیرساخت‌های حیاتی، بر ضرورت بهره‌گیری از توان دانشگاهیان برای طراحی و توسعه راهکارهای بومی تأکید کرد و گفت: دانشگاه‌ها می‌توانند با مشارکت در پروژه‌های تخصصی، به کاهش وابستگی فناورانه، افزایش امنیت سامانه‌های صنعتی و تقویت ظرفیت داخلی برای نگهداری و توسعه زیرساخت‌ها کمک کنند.
وی افزود: توسعه همکاری میان دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و صنایع کشور باید به‌گونه‌ای دنبال شود که دانش تولیدشده در دانشگاه‌ها به راهکارهای کاربردی و قابل استفاده در زیرساخت‌های حیاتی تبدیل شود.
آموزش و فرهنگ‌سازی؛ زیربنای پدافند غیرعامل مردم‌محور
کشوری با اشاره به شعار محوری امسال پدافند غیرعامل، «پدافند مردم‌محور و ایران پایدار»، بر ضرورت توسعه آموزش‌های عمومی و تخصصی و ارتقای فرهنگ پدافند غیرعامل در جامعه تأکید کرد.
